Prostanna Antik Kenti

Prostanna Antik Kenti, Psidia şehirlerinden biri olan şehir, Eğirdir Sivrisi arkasın da Camili Yayla üzerindedir. Şehrin kesin yeri L.Robert tarafından Bedre Köyünün yukarısındaki Yazılıkaya da bulunan bir sır yazıtı ile tespit edilmiştir. Bu yazıt Prostanna ile Parlais in sınır yazıtıdır.

Prostanna Hellenistik devirden önce kurulmuş daha çok bir karakol vazifesi görmüştür. Akropol şehrin yerleşme alanından 200 metre kadar yüksektedir. Ortasında kareye yakın bir mabet kalıntısının izleri vardır. Akropol bir kale duvarıyla çevrilmiştir. Prostanna Roma egemenliği altında iken II. Filippos'un onuruna para basılmıştır. Arka yüzündeki Tioulos Çayını simgeleyen tanrının kabartması konulmuş, Tioul biçiminde kısaltılmıştır. Bu dönemlerde basılan paralarda da Sivri Dağı'nın adı “ Viarus “ olarak geçerdi.

Eğirdir Sivrisi’nin (Mont Viarus) güneyindeki yumuşak bir sırta kurulmuş olan antik kent Prostanna, Eğirdir Gölü'nün güneybatı ucundadır ve buraya ulaşım Eğirdir'e bağlı AkpInar üzerinden olur. Prostanna'nın kuruluşunda bulunduğu yerin stratejik konumu belirleyici olmuştur. Bulunduğu yer itibarıyla Prostanna çevre kentlerle bağlantıyı ve denetimi sağlayan bir antik kenttir. Prostanna akropolisinin etrafi sur ve dokuz kule ile çevrilmiştir. Kuzeydeki kuleler Eğirdir gölü'nün (Limnai) güneyindeki her iki kıyısını gözetlemeye uygundur. Kuzeybati kule ayrica Eğirdir yakınlarından geçen antik doğu-bati yolunu da denetler. Akropolis'in iki giriş vardir. Bu girişlerden daha geniş olan ve iki yanı kulelerle korunan güney kapisi (A kapısi) Camili Yayla yönündeki yola en kolay erişimi sağlamak içindir. Ana girisin yaklaşik 350 m i bir ileri karakol da gözetleme ve kontrolu sağlar.Diğer bir gözetleme kulesi ise A kapısinın yaklaşık 250 m güneybatısında olup aynı yolu ve kentin batidaki vadiyi denetler. İki yanı kuleyle çevrilmiş Akropolis'in güneydoğusundaki diger girişinden (B kapısı) ise kentin güneydoğusuna ulaşım ve bu bölgenin denetimini sağlanır. B kapisindan başlayan bir yol güneydoğudaki bir küçük tapinagin yanından geçer. Akropolis kuzeyden güneye yumuşak bir eğim gösteren plato üzerindedir. Akropolisin kuzey kisminda bir tapinak ve tapinağa ait bazi yapilar bulunur. Akropolisin güney kismındaki yapilar ise savunmaya yönelik iskån yerleri olmalidır. Kent ve akropolis en geç Hellenistik dönemde kurulmus olmaldir, ancak akropolis surları Geç Antik Dönem'de harc kullanılarak yenilendiginden ilk evreye ait sur duvarları akropoliste degil onunla baglantilı, akropolisin kuzeybatısındaki duvarlarda kismen izlenebilir. Mont Viarus'daki Bizans Dönemi Sur Duvar Akropolisin yaklaşik 500m kuzeydoğusundaki başka bir yapı da doğrudan kent savunmasina yönelik yapilmiştır (G vapisi). Bu yapının kuzeybatisından başlayan uzun duvar aralıklarla akropolise kadar izlenebilir. Egirdir Sivrisi'nin güney yamaçlarındaki doğu-batı doğrultusunda uzanan savunma duvarı da Hellenistik Dönem'de inşa edilmiş olmalidır, ancak burada sonradan yapilan tahkimatlardan bu alanm daha çok Bizans Dönemi'nde kullanılmis olduğu anlaşılmaktadır. Eğirdir Sivrisi'nin güney yamacındaki bu alan G Yapısı daha çok geri çekilme ve siğınma yeri olarak kullanılmis olmalidır. Agora ve buradaki kamusal ve dinsel yapilar akropolisin kuzeyindeki düzlükte. yaklaşik dikdörtgen biçimli bir alandadır.

Prostanna'nin kuzeybatısından gelerek Parlais (Barla) ve Seleukeia Sidera'yı kente bağlayan ve Camili Yayla yönüne yol, bir yan yol oluşturarak akropolisin kuzey etekleri boyunca dogrudan agoraya çikıyordu. Agoranin bati sinırını olusturan iki katlı bir dizi dükkäna batidan (alt kat) ve dogudan (üst kat) giris vardır ve bunlar batrya doğru eğimli bir alana yapilmıstır. Eğimli arazinin bu sekilde biçimlendirilmesi Hellenistik Dönem'de sıkça görülür. Agora, Tabernae (Dükkanlar) Agorann güneyinde bir sunak ve bir küçük tapinak vardir. Agorayı doğudan stoa olarak nitelendirebileceğimiz yapilar sinırlar ve agoranın kuzeydoğusuna birçok teras duvanyla etrafi çevrilmiş bir altar (sunak) yapılmıştır. Agoranm güneydoğusundaki teraslandirilmış yamaçlarda da yerleşmeye ait sivil yapilar dışında kamusal işlevli bazı yapilar tespit edilmiştir. G yapisinın güneydoğusunda ise suyla ilgili çok bölmeli bir yapi vardır. Sivil yerleşme daha çok akropolis'in kuzeydoğusundaki teraslara yayılmıstır, ancak bu alanlar genellikle toprak altında olduğundan gerek kenti çeviren savunma surlarını gerekse yamaçlardaki diger yapıları tespit etmek zordur.

Gozetleme Kulesi Prostanna, M.Ö. Erken 1. yy.'dan M.S. 3. yy. sonlarina kadar sikke basmistir. Kentin erken dönem sikkelerinde üc bacaktan oluşmuş triskeles motifi vardır. Pisidia'da mağara, (Prostanna sikkeleri: Athena ve Triskeles ) akarsu, dağ gibi yerler, doğal kült yerleri olarak varliğinı uzun süre sürdürmüştür. Prostanna sikkelerinde de Eğirdir Sivrisi'nin tasviri bulunur. Kent sikkeleri vasitasıyla aralarinda Men de olmak üzere değişik tanrı vetanriçalara ait kültlerin bulunduğu bilinmekte, ancak bunlara ilişkin tapinim yerleri henüz bilinmemektedir. Prostanna yükselen güç Roma ile ilişkilerini sıcak tutmuştur. Ancak Roma Barışı'nin (pax romana) M.Ö. 1. yy. sonlarında hayata geçmesiyle askeri işlevini yitirerek orta ölçekli bir küçük kent olmanın ötesine geçememiştir. Muhtemelen Roma İmparatorluk Dönemi'nde kentin sahip olduğu arazilerde Prostanna'ya bağlı küçük yerleşmeler kurulmuştur. Akropolisin kuzeybatı eteklerindeki küçük yapı topluluğu da bu döneme ait olmalıdır. Bununla birlikte çevresindeki doğal kaynaklar (tatlı su, ova, orman) kentin Geç Antik Dönem'e dek varlığını sürdürmesine yetmiştir. Prostanna'nın kuzeybatısındaki Antik Yol Geç Antik Dönem ve Bizans Dönemi'ndeki istikrarsizlik ve karmaşa zamanları ise veniden Prostanna'nın önemini artirmıştır. Yerleşim sahası içinde bulunan keramik, kentin M.S.5. yy.da hala iskân edildiğini göstermektedir. Hıristiyanlığın ilk konsülü olarak kabul edilen iznik Konsülüne M:S. 325 psikiposluk derecesinde temsilci göndermiştir.

Kaynak:

- https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/isparta/gezilecekyer/prostanna-harabesi

- https://turizmtr.com/akdeniz/isparta/isparta-tarihi-mirasi/isparta-prostanna-antik-kenti-egirdirin-stratejik-tarihsel-mirasi-548/